składają:

Romana Więczaszek i członkowie klubu

 W ten magiczy czas łączymy się ciepłym SŁOWEM. Oto życzenia – „wiersze pachnące jedliną” od naszych znajomych.

 ………………………………………………………………………………………………………………………….

 Edmund Borzemski – historyk, poeta, krytyk literacki. Wydał kilka tomików poetyckich., drukowany w wielu antologiach. Publicysta artykułów z historii i literatury. Inicjator Konkursu Recytatorskiego Poezji Jenieckiej w Łambinowicach. Jest gościem corocznego Najazdu Poetów na Zamek Piastów Śląskich i spotkań krakowskiej Konfraterni Poetów. Należy do Związku Literatów Polskich, do Niemodlińskiego Towarzystwa Regionalnego i do nauczycielskiego Klubu Literackiego w Opolu.

Opłatek
Jeżeli na grobie
położysz opłatek,
zajaśnieje jak światło,
zasmakuje jak chleb,
posili duszę,
bezdomnemu da sen.
Grzech się rozpęknie
na dwoje
jak łupina

 Wigilia bez domu

  Pójdę przed siebie,
nakarmię się
marzeniami,
będą miały kształt i smak.
Kiedy
na rynku miasta
zgaśnie choinka,
zasnę w śmietniku.
Anioł okryje mnie
skrzydłem.

 /dwa wiersze z tomu „Wiersze pachnące jedliną”, Opole 2011/

************************************************************************************

 Gitta Rutledge – poetka z obywatelstwem polskim i amerykańskim, od niedawna zamieszkała w Poznaniu; wydała cztery tomiki. W listopadzie została przyjęta do Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie z siedzibą w Londynie. Jest sympatykiem Klubu Literackiego Brzeg.

 BLASK NADZIEI

 Dobiegają odgłosy kolęd
pierwsza gwiazdka iskrzy na niebie
choinka tonie… w czerwieni
przygotowałam przysmaki dla ciebie
łańcuszkiem… oplotłam marzenia…
Bóg otulił drzewa
krzyk ciszy…przerywa szelest
spadających kartek kalendarza
„chyba jednak nie przyjedzie”
te słowa jak mantrę powtarzam
w duszy dogasa ogarek który dotąd się żarzył
jest w nim tyle blasku
ile radości na zawiedzionej matczynej twarzy
nie smakuje samotna wieczerza
zaczynam odliczać kolejne….
trzysta sześćdziesiąt pięć dni
dogasając..
matczyne serce blaskiem nadziei skrzy…

……………………………………………………………………………………………………..

 Stanisław Włostowski – metodyk, publikuje w pismach zajmujących się ojczystym językiem, znawca literatury, jest sympatykiem naszego klubu. Gość Najazdów na Zamek Piastów Śląskich; mieszka w Brzegu.

♥Pogodnych i radosnych świąt
Bożego Narodzenia
a w Nowym Roku najpiękniejszych doznań poetyckich

a ponadto szczęścia i ludzkiej życzliwości – życzy Staszek

…………………………………………………………………………………………………………………………………

Lesław J. Urbanek – autor sześciu tomików poetyckich i trzech almanachów wierszy. Założyciel i redaktor naczelny alternatywnego pisma literackiego „Ulotna Przestrzeń”, w której publikują poeci klubu. dziś sprawił nam prezent pod choinkę, gdyż przysłał życzenia i nowy numer pisma. W nim pod hasłem: zaprzyjaźnione strony, jest adres naszego klubu. Dziękujemy!

  ”Drodzy Czytelnicy!
Z okazji zbliżających się Świąt Bożego Narodzenia, wszystkim Czytelnikom „Ulotnej Przestrzeni” życzę wielu radości, spokoju, wytchnienia od codziennych trosk oraz wszelkiej pomyślności. Niech te święta będą także czasem refleksji nad kondycją dzisiejszych, trudnych czasów. A jednym ze świątecznym podarunków niech będzie bieżący numer naszego pisma. Nadchodzący Nowy Rok 2012 powitajmy z nadzieją na przeżywanie go wraz z naszymi bliskimi w dobrym zdrowiu i szczęściu.

 Lesław Jan Urbanek  (tekst z aktualnego numeru)

Zapraszamy: http://www.dom-kultury-wolczyn.eu/ulotnaprzestrzen/up.html

*************************************************************************************

 Anna Czachorowska – poetka, animatorka kultury, wydała kilka tomików. Osobiście znała ks. J. Twardowskiego, wydała jego wiersze. Autorka tekstów piosenek, m.in. dla M. Rodowicz. Mieszka w Jabłonnie k/ Warszawy.
(Poznałam poetkę w Szczawnie Zdroju, byłyśmy w sanatorium, od tego czasu jest sympatykiem naszego klubu.

Anna nadesłała życzenia, cytując słowa Matki Teresy z Kalkuty:
„Zawsze ilekroć się uśmiechasz
do swojego brata
i wyciągasz do niego rękę…
Zawsze ilekroć milkniesz
by innych wysłuchać…
Zawsze kiedy dajesz
odrobinę nadziei załamanym…
Zawsze ilekroć pozwolisz,
by Bóg pokochał innych przez Ciebie….
Zawsze wtedy jest Boże Narodzenie”.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

 Marek Juszczak – poeta, z pasją zwiedzania świata na rowerze, wydał trzy tomiki poetyckie; pochodzi z Głuszycy, w której jest gościem cyklicznych spotkań z poezją. Mieszka w Knurowie (Górny Śląsk).

Wigilia w G.

nim gwiazda wzejdzie nad doliną
drzewa już o niej szumią w górach,
po choinki dzieci do lasu idą
i w śniegu toną jak w chmurach,

 w domu pachnie ciastem i chlebem,
słychać kolęd cichą muzykę,
ziemia pięknie łączy się z niebem
ignorując metafizykę,

 już bombkami drzewko przyodziane,
zapach igieł pulsuje  świeżością,
pusty talerz stoi na stole
dla nie spodziewanych gości,

 więc podzielmy się teraz opłatkiem
wszyscy razem z małą dzieciną,
niech nikt smutny nie będzie przypadkiem,
przecież gwiazdka już wisi nad doliną.

 Marek Juszczak, „Świadomość podświadomości” (2006)

 ************************************************************************************

Stanisław Przybyło – pisze wiersze, śpiewa w chórze i na spotkaniach poetycko – muzycznych chętnie występuje solo. Należy do Stowarzyszenia Autorów Polskich o/ Lewin Brzeski.

Zbawiciel się nam narodził,
w stajence lichutkiej.
jako dziecko się objawił,
w postaci skromniutkiej.
Z piosneczkami, naszym graniem
pójdziemy go witać.
Gwiazda drogę nam wskazuje,
nie trzeba się pytać. /S. Przybyło/

************************************************************************************

Grażyna Drobek – Bukowska – poetka,  lubi pisać dla dzieci; animatorka kultury, wydała kilka tomów. Należy do ZLP. Jest redaktorką pisma „Horyzonty”, mieszka w Raciborzu.

*********************************************************************************

 Stanisław Michalik – człowiek pióra, publicysta, historyk,  krzewiciel historii i przyrody Ziemi Wałbrzyskiej w pismach lokalnych i na blogu: tujestmoj dom, za który otrzymał niedawno nagrodę. Animator kultury, organizator spotkań poetyckich (na które jestem zapraszana), współzałożyciel Podziemnego Miasta Osówka. Sympatyk i propagator Klubu Literackiego „Brzeg”.

 Wiersz Stanisława (z: tujestmojdom)

by w Wigilię na choince
igły złotem lśniły,
migotliwe świateł błyski
w oczach zaiskrzyły,
 wypełniały całą duszę
poczuciem błogości,
by majestat świętej ciszy
w sercu się rozgościł,
a przy stole wigilijnym
najbliższa rodzina
niech brzmi chórem głos kolędy
„Matka rodzi Syna”…

 niech świąteczna ciepła aura
na stałe zagości,
by przenigdy nie zabrakło
ciepła i czułości !

————————————————————————————————————————————–

Magdalena Wiącek – mieszka w Opolu, pisze wiersze, niedługo ukaże się jej debiutancki tomik; sympatyk Klubu Literackiego „Brzeg” i Konfraterni Poetów w Krakowie, uczestniczka Najazdów Poetów na Zamek.

Betlejem

 Betlejem
miejsce gdzie miłość złączyła się z dobrocią.
Kroplę ciszy podarowała nadziei.

 Gdzie nie widać było grzechu.
W Miłości bowiem wszystko się zaczęło.

 Tam w ciszy narodził się Bóg.

 ,,Zawsze ilekroć pozwolisz by Bóg pokochał ludzi przez Ciebie – Jest Boże Narodzenie „. Phil Colins
Magdalena Wiącek

*************************************************************************************

Ewa Maj - Szczygielska – pisze wiersze, wydała dwa tomiki, należy do NKL i Konfraterni Poetów w Krakowie, coroczny gość Najazdu Poetów na Zamek Piastów Śląskich w Brzegu, sympatyzuje z brzeskim klubem.

KOLĘDA BEZDOMNEGO

Kto podcina skrzydła aniołom,
jak brzmi jego imię?
Szepnij, by nikt
oprócz wrażliwych nie słyszał.

Jutro gwiazda zaświeci.
Będzie jaśniej
od łamanych życzeń
kryształowych łez.

Miłość urodzi się w bólach

(Wiersze pachnące jedliną, Opole 2011)

**************************************************************************************

Elżbieta Lisak – Duda – pisze głównie poezję, ale też opowiadania, reportaże, felietony. Autorka wielu tomików poetyckich, redaktorka w radiu polonijnym w USA, należy do NKL  i ZLP, mieszka w Opolu.

Harry Duda – poeta, publicysta i redaktor czasopism oświatowych i wielu tomów poetyckich, wydawca książek, autor ponad trzydziestu publikacji zwartych. Należy do ZLP i NKL, założył Górnośląskie Towarzystwo Literackie w Katowicach

Elżbieta i Harry Dudowie napisali:
„Szanowni Państwo – Przyjaciele, Koledzy, Znajomi! Na nadchodzące Święta Bożego Narodzenia i Nowy Rok 2012 zasyłamy najlepsze życzenia świątecznej radości, a zarazem refleksji w tych dniach zatrzymania się w codziennym biegu i ogarniania – pamięcią i wyobraźnią – zarówno tego, co przeszło, jak i tego, co nadejdzie. Nowy zaś rok niechaj przyniesie obecność i stałość wszelkich rzeczy dobrych: czystego sumienia, zdrowia, radowania się Bliskimi i przyjaciółmi, satysfakcji z każdej pracy ducha, umysłu i rąk – i z jej materialnych owoców, ufności w czas nadchodzący i spełnienie tego, czego w nim oczekujemy.
Z serdecznymi pozdrowieniami, Harry i Elżbieta Dudowie

…………………………………………………………………………………………………………………………………

W tytule (na stronie) zacytowałam życzenia od Krzysztofa Konarskiego, sympatyka naszego klubu, literata, krytyka literackiego, pasjonata i wykonawcę modeli parowozów i nie tylko. Krzysztof mieszka w Kędzierzynie Kożlu, należy do Nauczycielskiego Klubu Literackiego w Opolu.

Choinka zapachniała ( „Wiersze pachnące jedliną”, antologia NKL, Opole 2011)

 Choinka zapachniała
jakby linoleum
łańcuch błyszczy jak butelka
błyszcza diody świec
i podarki nie z tej ziemi
księżyc się przykrył
brokatem neonów
więc do gwiazdy tak dalekiej
i tak bardzo materialnej
zawył pies
Ucisz się
albo nie
lecz co na to powie
sąsiad mój – sumienie

………………………………………………………………………………………………………………………………………….

Renata Blicharz – poetka, wydała kilka tomików poetyckich, jest w redakcji pisam „Prowincja”,członkini NKL. Była kilka razy gościem spotkań autorskich w Brzegu; prowadzi „Wydawnictwo RB” zajmujące się opracowaniem i wydawaniem książek, druków i in. (www.wydawnictwo-rb.pl )

Zimowe motyle (z antologii: Wiersze pachnące jedliną)

 zimą pachną
słodkie orzechy i gorzkie migdały
soczysty zapach jabłkowy miesza się
z ciężkim zapachem mleka i mielonego maku
roziskrzona choinka
– przystrojona jak na choinkę przystało –
mami błyskami wielobarwnych ozdób

w jej blasku
rozłupujesz orzechy malutkim nożykiem
łupiny leżą na stole bezbronne
jak odwrócone grzbietami
morskie żółwie na piasku

 
dodajemy naszym łupinkom
skrzydeł z kolorowej bibuły
stroimy je w żagle z papieru i anielskich włosów

 są teraz jak kolorowe radosne motyle
przebudzone zimową porą
unoszą nasze marzenia w kolejny
szczęśliwy i pomyślny
nowy annus Domini

……………………………………………………………………………………………………………………………..

Jerzego Grupińskiego

Miałam ochotę poznać Grupińskiego, od kiedy stałam się czytelniczką antologii „Na końcu świata albo języka”, wydanej w b.r., pod redakcją pana Jerzego oraz Jolanty i Stanisława Szwarców. Książka zyskała moje uznanie za wspaniały wybór wierszy, prozy, esejów, a we wstępie do niej doznałam przyjemnych niespodzianek! Otóż, w historii klubu przewija się mnóstwo wybitnych nazwisk. Trudno wymieniać literatów, bo można kogoś pominąć,  ale należy wiedzieć, że Edward Stachura -„cień nieformalnego patrona poznańskiego Klubu ciągle unosi się nad rocznicą”. W tak licznie doborowej obsadzie należą się nagrody, i są. Za najlepszą książkę roku, za najlepszy wybór wierszy w skali międzynarodowej, i inne.

Członkowie klubu utworzyli Salon Artystyczny im. Jackowskich (prezes Daromiła Wąsowska – Tomawska), który gości najwybitniejsze osobistości świata nauki i sztuki, organizuje konkursy i turnieje. Wydawany jest periodyk Protokół Kulturalny, który razem z Okolicą Poetów Jerzego Szatkowskiego (też należącego do Klubu i Salonu) są jedynymi pismami tego typu w „kulturalnej stolicy Europy”.

Tymczasem słuchano gościa – redaktora naczelnego zespołu redakcyjnego Metafory  Z. Kresowatego, który we wstępie do pisma napisał:  „Dziś wznawiamy wydawany od dwudziestu lat kwartalnik. Poczytuję sobie za zaszczyt przyjecie obowiązku redagowania czasopisma w Roku Miłoszowym. Ku pamięci”! (…)  „…spróbujemy i będziemy trwać, będziemy skupiać różne opcje literackie, będziemy zapraszać wszelkie grupy twórcze (…). Zatem jakakolwiek przynależność związkowa i stowarzyszeniowa nie obowiązuje”. Redaktor zaprosił do współpracy, do przysyłania tekstów, omawiał swoje książki, czytał wiersze i opowiadał o ikonach swojego autorstwa, uwidocznionych na sali.
Miałam i ja swoją chwilę na zaistnienie, z czego jestem dumna, gdyż wspomniałam o naszym Brzegu, działalności Klubu Literackiego „Brzeg” przy Związku Nauczycielstwa Polskiego, któremu przewodniczę, o Najeździe Poetów na Zamek oraz o Stowarzyszeniu Żywych Poetów. Sprawdza się powiedzenie, że SŁOWO nie zna granic, uczestnicy wieczoru byli otwarci i sympatyczni, pytali i dyskutowali.
Z radością przyjęłam brawa za wiersz – i za prezenty mikołajkowe, czyli widokówki z naszym miastem (ozdobione wersami i wystrojem świątecznym). Albumy i materiały podarowane przez Starostwo Powiatowe, były prezentami mikołajkowymi. Nawiązałam dobre kontakty, przyjemne było porozmawianie z J. Grupińskim, małżeństwem Szwarców i poznanie członków klubu, w tym Łucji Dudzińskiej, z której wiersza pochodzi tytuł antologii.

Spojrzałam na prezent – portret J. Grupińskiego wykonany przez bohatera spotkania, uśmiechał się z niego młody szef klubu. Uśmiecha się nadal tak samo, bo przecież nie o lata tu chodzi, ale o wciąż młody duchem zapał do działania. W tych trudnych czasach, kiedy „nawet wielką sztuką rządzi magia pieniądza” (wyp. Z. Kresowatego), pan Jerzy ze swoimi przyjaciółmi po piórze, będzie świętował za kilka lat czterdzieści lat istnienia Klubu Literackiego w Poznaniu.

 Wiersze J. Grupińskiego ze zbioru „Na końcu świata albo języka”

Nie noc
Nie świt
nie noc
kartki biel
pod powieką
jak odłamek
papieru kula

Blokowisko
śpi jeszcze
przesypuje powietrze
piaskiem w gardle
rzęzi sen
świat dopiero
chce nabrać
w usta światła

Znam głos ten
nawet przez sen słyszę
jak łatwo cicho
drze się papier

Wiersz z ręki
Nie świt – nie mrok
I czyjaś ręka
jak myśl jasna
powolna ale silna

Nic
że jeszcze palce jak Adamowe
z lepkiej gliny i mułu
ciężkie kości
bo już rymują się
promienne ścięgna
Biegną linie bruzdy
kwitną paznokcie i opuszki
Piórka dotyku podnoszą
lotki gestów
jakby szukały drugiej ręki
i umawiały się
na dziesięć palców
i chciały iść do ludzi

 Blisko
Znak znów i palec
kwitnie pachnie atramentem
Otwarcie pióra
jak pocałunku głos
ruch języka do podniebienia
Jak wolna i dotkliwa ręka
Kto tyle aż wie
chce i rozumie

Nie nadążam za tymi trzema palcami
może jak ty
policzek przy policzku
szeptem ktoś mnie pochwali

  Ciekawe fragmenty z wierszy Autora:

Donoszę ci że rano wstałem
i nie ma niczego tu
na co chciałbym spojrzeć  (List z oknem)

O tamtej miłości
o wierszu pisanym
znakami twych stóp
nic nie wiesz
ani ty ani śnieg
który zasypał ślady (Wiersz z pamięci)

Pachniesz tu (…)
jakbyś miała
wszyty pod skórą
kwiat czarnego bzu (Zaklęcie)

Wrażeniami podzieliła się: Romana Więczaszek

Podziwiamy ładną dekorację z symbolami narodowymi. Wobec flagi i godła polskiego należy zachowywać się godnie, toteż młodzież z klas szóstych nadzwyczaj spokojnie zajęła miejsca na widowni. – Dziś w naszej szkole są ważni goście…- spotkanie zaczęła dyrektor szkoły Beata Kulbaka. Jej słowa w kierunku autorów, były przerywane oklaskami. Patrzyliśmy zdumieni, ale i bardzo zadowoleni, bo przecież chwile spędzone w szacunku dla SŁOWA w naszym szybko galopującym,  obrazkowym świecie, są bardzo potrzebne. Zwłaszcza naszym dzieciom.

Dla każdego człowieka najważniejszym domem, pierwszym i na zawsze zapamiętanym, jest dom rodzinny. Na widowni zapanowało skupienie, gdy R. Więczaszek przedstawiła swój wiersz. W inny sposób przywitał się E. Elerowski, wyśpiewał, grając na gitarze parafrazę znanej piosenki „Nie płacz Ewka” z  zespołu Perfekt, która zaczynała się słowami „Witam was…”. Młodzież podchwyciła melodię, wybijając rytm oklaskami., atmosfera zrobiła się ciepła.

 - Litwo, Ojczyzno moja…- długa recytacja z pamięci Kosińskiego wywołała naprawdę podziw. Wersy „Pana Tadeusza” wzbudziły zaciekawienie, gdyż po programie o nich to uczniowi rozmawiali z wykonawcą. Epopeja jest omawiana dopiero w szkole średniej, ale poruszenie uczniów na pewno wykorzystają nauczyciele na lekcji j. polskiego.

Nasz wieszcz piórem barwnie opisywał krajobraz, ale jest wielu artystów – malarzy, którzy innymi sposobami malują ojczyznę.  Jak Nikifor, o nim była następna piosenka. Miło było potem przypomnienie znanego wierszyka z dzieciństwa, uczniowie chórem odpowiadali:
Kto ty jesteś? Polak mały… (aut. W. Bełza).

- A dlaczego zaśpiewam teraz „Czerwone słoneczko”? Elerowski wyjaśnił, że jest to najbardziej popularna pieśń powstańcza, którą wykonywał zespół „2+1”. Pokrótce przypomniał o 90 rocznicy powstań śląskich. Trzecie powstanie było ostatnim zbrojnym zrywem polskiej ludności na Śląsku w l.  1919 -1921, gdy ważyła się sprawa przynależności państwowej obszaru, należącego wcześniej do państwa niemieckiego. Po plebiscycie 20.03 1921 większość obszaru plebiscytowego przypadła Niemcom. Pojedyncze strajki niezadowolonych mieszkańców przekształciły się w III powstanie. Walki trwały dwa miesiące, powstańcy zdołali opanować prawie cały obszar plebiscytowy. Wzięło w nim udział ok. 60 tys. Polaków – 1218 poległo. W wyniku zrywu zdecydowano o korzystniejszym dla Polski podziale Śląska. Z obszaru plebiscytowego przyłączono 29 % ziemi i 46 % ludności. Podział był korzystny, bo na tym terenie znajdowała  się większość kopalni, wielkich pieców oraz  stalowni.
Po dawce krótkich wiadomości historycznych przyszedł czas na prezentację pieśni żołnierskich. W scenariuszu zaplanowaliśmy więcej melodii i wierszy, ale czas – jak zwykle, gdy jest miło – zbyt szybko upłynął. Uczniowie z PSP 5 są bardzo rozśpiewani, a to dzięki comiesięcznym spotkaniom pt. Muzyczne czwartki, na których przyświeca hasło „Razem śpiewać jest wesoło”. Spotkania prowadzi Anna Książek z zespołem muzycznym, są na nich rodzice, uczniowie i nauczyciele.

Uroczystość dobiegała końca. Autorzy mówią: – Mamy poczucie dobrze spełnionego obowiązku, to była ładna szkolna lekcja o naszej ojczyźnie. Młodzież była żywiołowo – fantastyczna! Na długo zapamiętamy wspólne śpiewanie „Jak długo w sercu naszym choć kropla polskiej krwi”, przy której młodzież, trzymając się za ręce, kołysała się rytmicznie…

Jeszcze były bisy, dedykacje i o czym nie wiedzieliśmy, że przy piosenkach żołnierskich można rapować lub tańczyć w innym stylu, współczesnym. Potem były rozmowy…jak w rodzinnym domu.

Romana Więczaszek

U Marqueza w „Sto lat samotności” każdy rozdział jest osobnym światem, każdy rozdział może być początkiem i końcem książki. U Parandowskiego podobną siłę wyrazu ma każdy akapit, obok siebie frazy niczym strofy wiersza, czasem tak obłędne, że mało który utwór istotnie poetycki może sie równać malowidłem metafor, jak tu: „Wychodziliśmy w podniecający zimowy wieczór, gdy Orion wychylał się zza kominów naszego gimnazjum i nagi, w świetlistej przepasce na biodrach, biegł wielkim krokiem w stronę Wozu, jakby za chwilę miał nań wskoczyć. A tym chodnikiem gdzie było najmniej światła, przemykał się Doksa, zgarbiony, z rękami w kieszeniach palta, i znikał. Nie znalazłby u nas wiary, kto by chciał nas przekonać, że ten człowiek ma brata, sąsiadów, że zna go stróż kamienicy. Nikt nic nie wiedział o jego życiu. Może go nie miał wcale? Może na noc wracał do słownika greckiego , w ten swój zakątek między 185 a 186 stronicą?”.

Każdy akapit Parandowskiego wypełniony jest mieszaniną tych kolaży słownych i niespotykaną erudycją bibliofila zafascynowanego antykiem. Parandowski wydaje się przejawiać erotyczną przyjemność z żonglowania słowem, dobierania ich barwami, odcieniami jak kompozytor bawiący się komponowaniem symfonii. Tu puzon, tam harfa, tam klawesyn… nie sposób Go czytać ze spokojnym sercem, zaraz przejmuje drżenie rąk i ucisk w sercu jakby się czekało pierwszej gwiazdki wiedząc, że pod drzewkiem już czekają pakunki…

„Nazajutrz stał znowu naprzeciw nas, obleczony w to swoje wypłowiałe ciało, gdzie nawet szrama koło brody po rannym goleniu wygląda jak przetarta podszewka, i kruszył zdanie po zdaniu Anabazy, jak bułkę, świeżą zapewne i chrupiącą, ale za twardą na jego zęby. I my braliśmy ją po kawałku maczając w słówkach i w gramatyce, bez żadnego smaku w ustach. Któregoś dnia poczuliśmy na podniebieniu jakby chłód metalu – to były pierwsze heksametry Homera”. Czytasz i z całego serca zazdrościsz Mistrzowi słowa jego palety. Chcesz się wedrzeć, jeśli nie w jego głowę, to chociaż we wspomnienia. W najgorszym razie, do mieszkania, w którym z całą pewnością czeka biblioteka przyprawiająca o zawrót głowy. Woluminy, które zaprą ci dech w piersiach samymi swoimi tytułami i wiekiem. Kunsztem introligatorów.

Proza życia ławkowego czytania przybiera u Parandowskiego homeryckiej niemal ekspresji -„Ścigam was pamięcią, zbite z tarcic łodzie marzenia i ucieczki. Jedna się chwieje w niespokojnej przystani u brzegu gwarnej ulicy, gdzie czekam na tramwaj, druga przybita do stromej ścieżki, na której szczycie czeremcha swym gorzkim zapachem śpiewa wciąż tę samą szorstką od dysonansów zwrotkę o duszy młodzieńczej”. Łodzie marzenia i ucieczki… zbite z tarcic… tak, tak, dopiero po chwili orientuję sie w terenie – tak wygląda u mojego malarza wspomnienie czytania na ławkach ulicznych, parkowych. Niejednokrotnie przyprawiające
w zamyślenie doświadczenie ulicy jako gwarnej rzeki, czy rzeki w ogóle. Choćbyś opisał to samo doświadczenie, tymi samymi słowami, u Niego ma ono zupełnie wyjątkowy, specyficzny aromat, jak absolutną wyjątkowością pachną „Sklepy cynamonowe” Schulza, tak u tego Rembrandta słowa mają zupełnie autonomiczny aromat, jak szarlotka pieczona przez matkę ma swoje własne, niepowtarzalne linie papilarne. Parandowskiego nie da sie podrobić, udać, nawet gdyby się w hipnotycznym transie wtopiło w jego skórę.

Epilog

Mam niestety tak, że przywiązuję się do bibliotecznych introligacji. Zapamiętuję kolor i wzór na okładce i gdy później szukam dla siebie własnego egzemplarza tej, która zaparła dech w piersiach, odczuwam brak i niedosyt, że to jakaś kopia, podróbka a nie ta „moja”, z która się przeżyło sentencje i zwroty, słowa zapomniane przez dekady, a odkryte na zakurzonych stronach, na których odciski palców odznaczyły unikatowy szlak podróży.

*fragmenty pochodzą z „Zegara Słonecznego” wyd. 7 Iskry 1977.

aut. Jędrzej Sadłoń

 P>S. Jędrzej należy do Klubu Literackiego „Brzeg”, debiutował w zbiorze wierszy „Szukam obrazów wśród niepokojów (2007), pisze wiersze felietony, eseje. Jego pasją jest CZYTANIE.

Autor zaprasza:

http://jedrzejsadlon.blogspot.com/

http://lubimyczytac.pl/profil/12334/jedrzej-sadlon

wpis na stronę: Romana Więczaszek

- Dzięki Romualdowi Mieczkowskiemu Polacy z kraju i zagranicy mogą poznać korzenie Czesława Milosza – przedstawił autora wystawy w Muzeum Piastów Śląskich Janusz Wójcik dyr. Departamentu Kultury Urzędu Marszałkowskiego, coroczny organizator XXII Najazdu Poetów na Zamek Piastów Śląskich w Brzegu. Uroczyste otwarcie wystawy „Powroty Czesława Miłosza na Litwę” było jednym z punktów bogatego programu Najazdu.

Na początku dyr. Paweł Kozerski nawiązał do tradycji kulturalnych zamku:
- Od początku XIV w., gdy Brzeg został miastem rezydencjonalnym, elity ze Śląska i Europy zaczęły bywać na zamku. Życie artystyczne szczególnie rozwinęło się w XVI, XVII w. W sali obok był recytowany Jan Kochanowski, którego przetłumaczył ubogi organista Wenzel (Wacław) Scherffer von Scherffenstein z kościoła św. Krzyża.  Organizował on w zamku spotkania poetyckie, sam był poetą.
- Przy pomocy skromnych pieniędzy miejskich i wojewódzkich, staramy się kontynuować tradycje kulturalne w Muzeum Piastów – powiedział m. innymi dyrektor.

 R. Mieczkowski – mężczyzna niewielkiej postury, mówiący cicho, ale w sposób otwierający oczy i serce, miał wcześniej spotkanie autorskie w Korfantowie. Przyjechał do Polski z synem Maciejem, współorganizatorem przedsięwzięcia, które trwało kilka lat. Goście Najazdu są Polakami, mieszkającymi na Litwie, działają ponad politycznymi podziałami, pięknie jednocząc kulturę obu narodów. Pan Romuald jest poetą, autorem przekładów, esejów, reportaży, recenzji, pisze scenariusze do radia i TV, organizuje w Wilnie Międzynarodowe Spotkania Poetyckie „Maj nad Wilią”, wydaje czasopismo „Znad Willi”. Posiada uznanie i przyjaźń wielu ludzi z Opolszczyzny, przed spotkaniami Najazdu był  gościem Domu Kultury w Korfantowie. W spotkaniu organizacyjnie pomagała rodzina Borzemskich, głównie pani Stanisława – społecznie działająca na niwie kultury. W pierwszej części wieczoru prezentował się autorsko Edmund Borzemski – historyk, inicjator Konkursu Poezji w Łambinowicach, autor ośmiu tomików poezji. W drugiej – wystąpił gość z Wilna.

Na sali pełnej publiczności, byłam i ja. Spotkania wniosły wiele do duszy, ciągle niespełnionej, i do umysłu. Kupiłam zbiór poezji Mieczkowskiego „Na litewskim paszporcie” oraz czasopismo Znad Willi, które otwiera oczy na rzeczywistość litewską i polską, i które dobrze przygotowało mnie na inaugurację wystawy w zamku. Przeczytałam m. innymi, że celem ekspozycji było ukazanie Miłosza nie w otoczeniu działaczy, urzędników, ale „(…) brakowało ogniwa, przedstawiającego relacje noblisty z jego rodakami – Polakami litewskimi, (….) dotychczas  mało nawiązywano do jego wędrówek śladami dzieciństwa w Szetejniach, a potem tropami młodości w Wilnie”. („Kawiarnia Literacka” w: Znad Willi, aut. R. Mieczkowski).

Miłosz gościł na Litwie kilkanaście razy, ale dopiero ostatnie wizyty dały miejsce na poezję i refleksje o wielokulturowości. Fotografie zdobywał Mieczkowski z różnych źródeł, wykupywał z prywatnych albumów, od agencji oraz posiadał swoje własne. Skromny budżet wpłynął na ograniczenie wystawy do 50 zdjęć (ogólna liczba: ok. 200) oraz na zmniejszenie fotografii. W naszym zamku pokazano 29.

- Powstała  w ten sposób kronika powrotów Milosza do kraju lat dziecinnych i młodzieńczych – rzekł na otwarciu wystawy Mieczkowski, po czym opowiadał o historii powstania pomysłu, o problemach finansowych, snuł osobiste wspomnienia znajomości Noblistów, przeczytał zabawny wiersz swojego autorstwa o tęsknocie Miłosza do polskiego …śledzia.

Zasłuchani, wzbogaceni o nowe wiadomości, poznawaliśmy piękne strony rodzinne pisarza. Szkoda tylko, że tak niewiele brzeżan przybyło na inaugurację, mimo rozpowszechnienia zaproszenia. Miejmy nadzieję, że wystawa nie będzie obojętna dla szkół i młodzieży. Organizatorzy zapraszają, ekspozycja będzie dostępna cały miesiąc, po czym wyrusza w inne miejsce. Interesująca jest strona internetowa www.znadwilliwilno,lt

Mnie – fotografie urzekły nastrojem i atmosferą prawdziwości. Obrazy przyrody, wśród nich legendarna już Issa, zapraszają do inspiracji twórczych, nic dziwnego, że tego doświadczał poeta. Tęsknił, przyjeżdżał, jak każdy człowiek, który lubi wracać do kolebki dzieciństwa. Na wszystkich fotografiach – Milosz codzienny, niewiele jest fotografii „pozowanych”. Widzimy rodziców poety, ulubione ścieżki, mamy okazję obejrzeć najdawniejsze zdjęcie z pierwszej podróży pisarza na Liwę.

Jest wśród nich dokument „szczytu noblistów” w Wilnie 2000 r. z udziałem: W. Szymborskiej. Cz. Miłosza, Guntera Grassa, Tomasza Venclovy.
Mieczkowski miał okazję spacerować z Miłoszem, jadać posiłki, rozmawiać. Mówi, że jest mu przykro, bo nazwiskiem Miłosza nie nazwano żadnej ulicy w Wilnie. Z pewnych względów Miłosz przypomina los Mickiewicza.

- Polacy będą na Litwie silni, jeśli zaczną inwestować w naukę, inteligencję, a nawet w elity kulturalne – przypomniał Mieczkowski słowa prof. Jerzego Giedroyc”a .

- Naszym celem jest, aby Milosz był pomostem miedzy twórcami polskimi na Litwie. Jest ich pokaźna plejada. Pragniemy wychowywać artystycznie młode pokolenie – podkreśla niestrudzony animator kultury i sztuki na Litwie oraz w Polsce. – Starając się zrozumieć Miłosza, być może uda nam się zrozumieć siebie.

 Romana Więczaszek

Cały świat obchodzi ROK MIŁOSZA, w bieżącym roku przypada 100 rocznica urodzin naszego Noblisty.Czesław Miłosz zmarł 14 sierpnia 2004 w Krakowie, przeżywszy 93 lata. Został pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie.

 W piątek, 7 października w kawiarence Klubu Literackiego „Brzeg”, która mieści się w ratuszu, I piętro, sala Związku  Nauczycielstwa Polskiego, rozmawialismy o Cz. Miłoszu. Na tę okoliczność szefowa klubu Romana Więczaszek wykonała foldery z informacją o Autorze i o jego twórczości. Refleksje w wierszach Milosza, zwłaszcza dotyczące śmierci oraz Boga, zatrzymały nas na chwilę w zadumie i dyskusji.

Celem odświeżenia pamięci i zorientowania się w temacie: Rok Milosza, poniżej mała garść wiadomości oraz kilka wierszy.

Dużym zainteresowaniem w kawiarence cieszyła się również poezja Kazimierza Burnata – poety, publicysty, edytora, tłumacza, dziennikarza i animatora kultury z Wrocławia.

K. Burnat jest prezesem Grupy Literackiej Dysonans, redaktorem pisma Bez Kurtyny i kwartalnika Obok, przewodniczy Głównemu Sądowi Koleżeńskiemu Związku Literatów Polskich, jest członkiem Stowarzyszenia Dziennikarzy RP. Autor kilku tomów poetyckich, współautor wielu książek. Otrzymał dużo wyróżnień i nagród.

Dariusz Tomasz Lebioda pisze w posłowiu do Przenikania: „Poezja K. Burnata jest rodzajem spowiedzi, wypowiadanej szeptem, ale też głosem dobrze słyszalnym. (…) Poeta tak konstruuje wiersza, by odtwarzały one stan świata w danej chwili, a jednocześnie, by go rekonstruowały i współtworzyły. (…) W takim napieciu udaje się autorowi wykreować przestrzenie, w których jest wielka tajemnica”.
Do poezji K. Burnata, który zauroczył nas wycelyzowanym słowem, kunsztem lirycznej wypowiedzi, obiecalismy wrócić na następnym spotkaniu.

CZESŁAW MIŁOSZ – ur. 2011, pseudonimy i kryptonimy: Adrian Zieliński, B.B. Kuska, Jan M. Nowak, Jan Syruć, Ks. Jan Robak, Primas Aron, polski poeta, prozaik, eseista, historyk literatury, tłumacz. Laureat Nagrody Nobla 1980. Laureat Nagrody NIKE’98. 1914-1918 podróżował po Rosji wraz z ojcem – oficerem saperów . Studia prawnicze na Uniwersytecie Wileńskim 1929-1934. Debiutował jako poeta w piśmie Alma Mater Vilnensis 1930. 1931 współzałożyciel grupy literackiej Żagary i współredaktor pisma  Żagary. W 1931 odbył pierwszą podróż po Europie Zachodniej, 1934-1935 stypendysta Funduszu Kultury Narodowej w Paryżu. 1936 rozpoczął pracę w wileńskiej rozgłośni Polskiego Radia, skąd po usunięciu za lewicowe poglądy przeniósł się do rozgłośni warszawskiej w 1937. Od 1940 woźny w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego. Brał udział w podziemnym ruchu kulturalnym, opublikował Wiersze (1940, pod pseudonimem J. Syruć) i antologię Pieśń niepodległa (1942). Po upadku powstania warszawskiego przebywał w Goszycach i w Krakowie. Od 1945 dyplomata w USA, 1946 w konsulacie generalnym w Nowym Jorku, 1947-1949 w ambasadzie w Waszyngtonie jako attaché kulturalny. 1950 sekretarz ambasady w Paryżu. W 1951 poprosił o azyl polityczny i został emigrantem. Początkowo mieszkał w Maisons Laffitte pod Paryżem, od 1960 w USA, gdzie był wykładowcą, a następnie profesorem na Wydziale Literatur i Języków Słowiańskich Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley. 1981-1982 profesor Uniwersytetu Harvarda. Otrzymał wiele prestiżowych nagród amerykańskich i międzynarodowych, np. Międzynarodową Nagrodę Literacką im. Neustadta oraz doktoraty honorowe wielu uniwersytetów. Od 1981 odwiedza Polskę. W 2000 z okazji jubileuszu dziewięćdziesiątych urodzin Uniwersytet Jagielloński wyróżnił go srebrnym medalem 600-lecia odnowienia Akademii Krakowskiej. Zmarł
w 2004r.

 Ważniejsze dzieła:

Trzy zimy – 1936
Wiersze – 1940
Ocalenie – 1945
Traktat poetycki – 1957
Gucio zaczarowany – 1965
Miasto bez imienia – 1969
Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada – 1974
Traktat moralny, Hymn o perle – 1982
Nieobjęta ziemia – 1984
Kroniki – 1987
Dalsze okolice – 1991
Na brzegu rzeki – 1994
To – 2000
Druga przestrzeń – 2002

Powieści:
Dolina Issy – 1955
Zdobycie władzy – 1955 (powieść polityczna)

Eseistyka:

Zniewolony umysł – 1953
Rodzinna Europa – 1959
Ziemia Ulro – 1977

WIERSZE
Sens
- Kiedy umrę, zobaczę podszewkę świata.
Drugą stronę, za ptakiem, górą i zachodem słońca.
Wzywające odczytania prawdziwe znaczenie.
Co nie zgadzało się, będzie się zgadzało.
Co było niepojęte, będzie pojęte.

- A jeżeli nie ma podszewki świata?
Jeżeli drozd na gałęzi nie jest wcale znakiem
Tylko drozdem na gałęzi, jeżeli dzień i noc
Następują po sobie nie dbając o sens
I nie ma nic na ziemi, prócz tej ziemi?

Gdyby tak było, to jednak zostanie
Słowo raz obudzone przez nietrwałe usta,
Które biegnie i biegnie, poseł niestrudzony,
Na międzygwiezdne pola, w kołowrót galaktyk
I protestuje, woła, krzyczy.

 Ale książki
Ale książki będą na półkach, prawdziwe istoty,
Które zjawiły się raz, świeże, jeszcze wilgotne,
Niby lśniące kasztany pod drzewem
w jesieni,
I dotykane, pieszczone trwać zaczęły
Mimo łun na horyzoncie, zamków wylatujących w powietrze,
Plemion w pochodzie, planet w ruchu.
Jesteśmy – mówiły, nawet kiedy
wydzierano z nich karty
Albo litery zlizywał buzujący płomień,
O ileż trwalsze od nas, których ułomne ciepło
Stygnie razem z pamięcią, rozprasza się, ginie.
Wyobrażam sobie ziemię kiedy mnie nie będzie
I nic, żadnego ubytku, dalej dziwowisko,
Suknie kobiet, mokry jaśmin, pieśń w dolinie.
Ale książki będą na półkach, dobrze urodzone,
Z ludzi, choć też z jasności, wysokości.

 Alkoholik wstępuje w bramy niebios
Jaki będę, Ty wiedziałeś od początku.
I od początku każdego żywego stworzenia.

To musi być okropne, mieć taką świadomość,
w której są równoczesne
jest, będzie i było.

Żyć zaczynałem ufny i szczęśliwy,
pewny, że dla mnie co dzień wschodzi słońce,
i dla mnie otwierają się poranne kwiaty.
Od rana do wieczora biegałem w zaczarowanym ogrodzie.

Nic a nic nie wiedząc, że Ty z Księgi Genów
wybierasz mnie na nowy eksperyment,
jakbyś nie dosyć miał na to dowodów,
że tak zwana wolna wola
nic nie poradzi wbrew przeznaczeniu.

Pod twoim ubawionym spojrzeniem cierpiałem
jak liszka żywcem wbita na kolec tarniny.
Otwierała się przede mną straszność tego świata.

Czyż mogłem nie uciekać od niej w urojenie?
w trunek, po którym ustaje szczękanie zębami,
topnieje gniotąca pierś rozpalona kula
i można myśleć, że jeszcze będę żyć jak inni?
Aż zrozumiałem, że tylko błądzę od nadziei do nadziei
i zapytałem Ciebie, Wszechwiedzący, czemu
udręczasz mnie. Czy to próba, jak u Hioba,
aż uznam moją wiarę za ułudę
i powiem: nie ma Ciebie ni twoich wyroków,
a rządzi tu na ziemi tylko przypadek?
Jak możesz patrzeć
na równoczesny, miliardokrotny ból?

Myślę, że ludzie, jeżeli z tego powodu nie mogą uwierzyć,
że jesteś, zasługują w Twoich oczach na pochwałę.

Ale może dlatego, że litowałeś się bez miary, zstąpiłeś na ziemię, żeby doznać tego, co czują śmiertelne istoty.

Znosząc ból ukrzyżowania za grzech, ale czyj?

Oto ja modlę się do Ciebie, ponieważ nie modlić się nie umiem.

Bo moje serce Ciebie pożąda, choć wiem, że nie uleczysz mnie.

I tak ma być, żeby ci, którzy cierpią, dalej cierpieli, wysławiając
Twoje Imię.

Ars poetica ?
Zawsze tęskniłem do formy bardziej pojemnej,
która nie byłaby zanadto poezją ani zanadto prozą
i pozwoliłaby się porozumieć nie narażając nikogo,
autora ni czytelnika, na męki wyższego rzędu.

W samej istocie poezji jest coś nieprzystojnego:
powstaje z nas rzecz, o której nie wiedzieliśmy, że w nas jest,
więc mrugamy oczami, jakby wyskoczył z nas tygrys
i stał w świetle, ogonem bijąc się po bokach.

Dlatego słusznie się mówi, że dyktuje poezję dajmonion,
choć przesadza się utrzymując, że jest na pewno aniołem.
Trudno pojąć skąd się bierze ta duma poetów
jeżeli wstyd im nieraz, że widać ich słabość.

Jaki rozumny człowiek zechce być państwem demonów,
które rządzą się w nim jak u siebie, przemawiają mnóstwem języków,

a jakby nie dosyć im było skraść jego usta i rękę
próbują dla swojej wygody zmieniać jego los?

Ponieważ co chorobliwe jest dzisiaj cenione,
ktoś może myśleć, że tylko żartuję
albo że wynalazłem jeszcze jeden sposób
żeby wychwalać Sztukę z pomocą ironii.

Był czas, kiedy czytano tylko mądre książki
pomagające znosić ból oraz nieszczęście.
To jednak nie to samo co zaglądać w tysiąc
dzieł pochodzących prosto z psychiatrycznej kliniki.

A przecie świat jest inny niż się nam wydaje
i my jesteśmy inni niż w naszym bredzeniu.
Ludzie więc zachowują milczącą uczciwość,
tak zyskując szacunek krewnych i sąsiadów.

Ten pożytek z poezji, że nam przypomina
jak trudno jest pozostać tą samą osobą,
bo dom nasz jest otwarty, we drzwiach nie ma klucza
a niewidzialni goście wchodzą i wychodzą.

Co tutaj opowiadam, poezją, zgoda, nie jest.
Bo wiersze wolno pisać rzadko i niechętnie,
pod nieznośnym przymusem i tylko z nadzieją,
że dobre, nie złe duchy, mają w nas instrument.

 Dar
Dzień taki szczęśliwy.
Mgła opadła wcześnie, pracowałem w ogrodzie.
Kolibry przystawały nad kwiatem kaprifolium.
Nie było na ziemi rzeczy, którą chciałbym mieć.
Nie znałem nikogo, komu warto byłoby zazdrościć.
Co przydarzyło się złego, zapomniałem.
Nie wstydziłem się myśleć, że byłem kim jestem.
Nie czułem w ciele żadnego bólu.
Prostując się, widziałem niebieskie morze i żagle

 Do leszczyny
Nie poznajesz mnie, ale to ja, ten sam,
Który wycinał na łuki twoje brunatne pręty,
Takie proste i śmigłe w biegnięciu do słońca.
Rozrosłaś się, ogromny twój cień, hodujesz pędy nowe.
Szkoda, że tamtym chłopcem już nie jestem.
Chyba kij sobie bym wyciął, bo widzisz, chodzę o lasce.
Kochałem twoją korę, brązową z białym nalotem,
Koloru najzupełniej leszczynowego.
Radują mnie te, co przetrwały, dęby i jesiony,
Ale ty ucieszyłaś mnie najbardziej,
Jak zawsze czarodziejska, z perłami twoich orzechów,
Z pokoleniami wiewiórek, które w tobie tańczyły.
Jest coś z heraklitejskiej zadumy, kiedy tutaj stoję,
Pamiętający siebie minionego
I życie, jakie było, a też jakie być mogło.
Nic nie trwa, ale trwa wszystko: ogromna stałość.
I próbuję w niej umieścić moje przeznaczenie,
Którego, tak naprawdę, przyjąć nie chciałem.
Byłem szczęśliwy z moim łukiem, skradając się
brzegiem baśni.
Co stało się ze mną później, zasługuje na wzruszenie ramion
I jest tylko biografią, to znaczy zmyśleniem.
POST SCRIPTUM
Biografia, czyli zmyślenie albo wielki sen.
Obłoki ułożone warstwami na skrawku nieba między jasnością
brzóz.
żółte i rdzawe winnice pod wieczór.
Na krótko byłem sługą i wędrowcem.
Odpuszczony, wracam drogą niebyłą.

Granica
Śnił mi się sen o trudnej do przekroczenia granicy,
a przekroczyłem ich sporo, na przekór strażnikom
państw i imperiów.

Ten sen nie miał sensu, bo właściwie był o tym, że
wszystko dobrze, dopóki do przekroczenia granicy
nie jesteśmy zmuszeni.

Po tej stronie zielony puszysty dywan, a to są
wierzchołki drzew tropikalnego lasu, szybujemy
nad nimi my, ptaki.

Po tamtej stronie żadnej rzeczy, którą moglibyśmy
zobaczyć, dotknąć, usłyszeć,
posmakować.

Wybieramy się tam, ociągając się, niby emigranci
nie oczekujący szczęścia w dalekich krajach wygnania.

Koniec świata
W dzień końca świata
Pszczoła krąży nad kwiatem nasturcji,
Rybak naprawia błyszczącą sieć.
Skaczą w morzu wesołe delfiny,
Młode wróble czepiają się rynny
I wąż ma złotą skórę, jak powinien mieć.
W dzień końca świata
Kobiety idą polem pod parasolkami,
Pijak zasypia na brzegu trawnika,
Nawołują na ulicy sprzedawcy warzywa
I łódka z żółtym żaglem do wyspy podpływa,
Dźwięk skrzypiec w powietrzu trwa
I noc gwiaździstą odmyka.
A którzy czekali błyskawic i gromów,
Są zawiedzeni.
A którzy czekali znaków i archanielskich trąb,
Nie wierzą, że staje się już.
Dopóki słońce i księżyc są w górze,
Dopóki trzmiel nawiedza różę,
Dopóki dzieci różowe się rodzą,
Nikt nie wierzy, że staje się już.
Tylko siwy staruszek, który byłby prorokiem,
Ale nie jest prorokiem, bo ma inne zajęcie,
Powiada przewiązując pomidory:
Innego końca świata nie będzie,
Innego końca świata nie będzie.

Który skrzywdziłeś
Który skrzywdziłeś człowieka prostego
śmiechem nad krzywdą jego wybuchając,
Gromadę błaznów koło siebie mając
Na pomieszanie dobrego i złego,

Choćby przed tobą wszyscy się skłonili
Cnotę i mądrość tobie przypisując,
Złote medale na twoją cześć kując,
Radzi, że jeszcze jeden dzień przeżyli,

Nie bądź bezpieczny. Poeta pamięta
Możesz go zabić – narodzi się nowy.
Spisane będą czyny i rozmowy.

Lepszy dla ciebie byłby świt zimowy
I sznur i gałąź pod ciężarem zgięta.
.

Miłość
Miłość to znaczy popatrzeć na siebie,
Tak jak się patrzy na obce nam rzeczy,
Bo jesteś tylko jedną z rzeczy wielu.
A kto tak patrzy, choć sam o tym nie wie,
Ze zmartwień różnych swoje serce leczy,
Ptak mu i drzewo mówią: przyjacielu.
Wtedy i siebie, i rzeczy chce użyć,
żeby stanęły w wypełnienia łunie.
To nic, że czasem nie wie, czemu służyć:
Nie ten najlepiej służy, kto rozumie.

Moja wierna mowo
Moja wierna mowo,
służyłem tobie.
Co noc stawiałem przed tobą miseczki z kolorami,
żebyś miała i brzozę i konika polnego i gila
zachowanych w mojej pamięci.
Trwało to dużo lat.
Byłaś moją ojczyzną bo zabrakło innej.
Myślałem że będziesz także pośredniczką
pomiędzy mną i dobrymi ludźmi,
choćby ich było dwudziestu, dziesięciu,
albo nie urodzili się jeszcze.
Teraz przyznaję się do zwątpienia.
Są chwile kiedy wydaje się, że zmarnowałem życie.
Bo ty jesteś mową upodlonych,
mową nierozumnych i nienawidzących
siebie bardziej może od innych narodów,
mową konfidentów,
mową pomieszanych,
chorych na własną niewinność.
Ale bez ciebie kim jestem.
Tylko szkolarzem gdzieś w odległym kraju,
a success, bez lęku i poniżeń.
No tak, kim jestem bez ciebie.
Filozofem takim jak każdy.
Rozumiem, to ma być moje wychowanie:
gloria indywidualności odjęta,
Grzesznikowi z moralitetu
czerwony dywan podścieła Wielki Chwał,
a w tym samym czasie latarnia magiczna
rzuca na płótno obrazy ludzkiej i boskiej udręki.
Moja wierna mowo
może to jednak ja muszę ciebie ratować.
Więc będę dalej stawiać przed tobą miseczki z kolorami
jasnymi i czystymi jeżeli to możliwe,
bo w nieszczęściu potrzebny jakiś ład czy piękno.

Nadzieja
Nadzieja bywa, jeżeli ktoś wierzy,
że ziemia nie jest snem, lecz żywym ciałem,
I że wzrok, dotyk ani słuch nie kłamie.
A wszystkie rzeczy, które tutaj znałem,
Są niby ogród, kiedy stoisz w bramie.

Wejść tam nie można. Ale jest na pewno.
Gdybyśmy lepiej i mądrzej patrzyli,
Jeszcze kwiat nowy i gwiazdę niejedną
W ogrodzie świata byśmy zobaczyli.

Niektórzy mówią, że nas oko łudzi
I że nic nie ma, tylko się wydaje,
Ale ci właśnie nie mają nadziei.
Myślą, że kiedy człowiek się odwróci,
Cały świat za nim zaraz być przestaje,
Jakby porwały go ręce złodziei.

No tak, trzeba umierać
No tak, trzeba umierać.
śmierć jest ogromna i niezrozumiała.
Na próżno w Dzień Zaduszny chcemy usłyszeć głosy
z ciemnych podziemnych krain, Szeolu, Hadesu.
Jesteśmy igrające króliczki, nieświadome, że pójdą pod nóż.
Kiedy zatrzyma się serce, następuje nic,
mówią moi współcześni wzruszając ramionami.

Chrześcijanie stracili wiarę w surowego Sędziego,
który skazuje grzeszników na kotły z wrzącą smołą.

Ja odniosłem korzyści z czytania Swedenborga,

U którego żaden wyrok nie spada z wysoka,

I dusze umarłych ciągnie jak magnes do dusz
podobnych

Ich karma, jak u buddystów.

Czuję w sobie tyle nie wyjawionego zła, że nie
wykluczam mego pójścia do Piekła.

Byłoby to zapewne Piekło artystów,

To znaczy ludzi, którzy doskonałość dzieła

Stawiali wyżej niż swoje obowiązki małżonków, ojców,
braci i współobywateli.

Przepraszam
Przepraszam, wielebni teologowie, za ton nie licujący
z fioletem waszej togi.

Miotam się i przewracam w łożu mojego stylu,
szukając kiedy będzie mi wygodnie, ani za
świątobliwie, ani zanadto świecko.

Musi być miejsce środkowe, między abstrakcją
i zdziecinnieniem, żeby można było rozmawiać
poważnie o rzeczach naprawdę poważnych.

Katolickie dogmaty są jakby o parę centymetrów za
wysoko, wspinamy się na palce i wtedy przez
mgnienie wydaje się nam, że widzimy.

Ale tajemnica Trójcy świętej, tajemnica Grzechu
Pierworodnego i tajemnica Odkupienia
są opancerzone przeciw rozumowi.

Który na próżno próbuje dowiedzieć się o dziejach
Boga przed stworzeniem świata, i o tym, kiedy w
Jego Królestwie dokonał się rozłam na dobro i zło.

I co z tego mogą zrozumieć biało ubrane dziewczynki
przystępujące do pierwszej komunii?

Choć i dla siwych teologów to trochę za dużo,
więc zamykają księgę powołując się na
niewystarczalność ludzkiego języka.
Nie jest to jednak dostateczny powód, żeby
szczebiotać o słodkim dzieciątku Jezus na sianku

Tekst i wybór wierszy: Romana Więczaszek.

Żebyśmy mogli potem z tej martwiny
Z ciemnej larwy w motyla nagle się wylinić…

Byłam studentką, gdy przeczytałam ten wiersz. Pochodzi z tomiku Ernesta Brylla: „Piołunie piołunowy” (1973), który lekko pożółkły leży teraz przede mną. Z obwoluty spogląda w bok młody Autor, z troską, jest lekko zmartwiony, ale ma przenikliwe oczy. Odżyły we mnie wspomnienia i ślady, które w moim dojrzewaniu do życia okazały się ważne.

Oswajałam się w tych latach z literaturą, gdyż studiowałam polonistykę. Czasami miałam potrzebę zapisywania chwil, a to prozą a to wierszem. Trudne i marne były te pierwsze kroki. Pocieszył mnie niedawno z radia Pan Bryll, mówiąc, że „młodzi tworzą głupoty, ale one są artystyczne”. No, może…

Wspominam, że czasy debiutu Brylla, lata 60. były nieciekawe dla literatury. My, młodzi czytelnicy, radziliśmy sobie z nowościami dobrze, korzystaliśmy ze swoich „bibliotek”. Udało się zakupić wspomniany tomik E. Brylla. Od razu mnie zaciekawił, bo miał zachęcający tytuł. Piołun – symbol goryczy, smutku. Roślina lecznicza i przyprawowa znana od starożytnego Egiptu. Słucha jej przewód pokarmowy, uciekają przed nią wszy i inne pasożyty. Bez niej niemożliwa są wódki: absynt i żołądkowa. Tyle korzyści, a u Brylla piołun jest w dodatku piołunowy!

Znalazłam odpowiedź. Dziś odkurzam dawne wersy: „ziewanie wielkie gębę tej ziemi rozdarło”, ziemia jest wypełniona zmęczeniem jak dynamitem, a my „bobrujemy przez te zapalne prochy”, czy „zostaniemy dalej głusi, ciemni, niemi”?

Albo: Krew w nas się zsiadła – a cośmy zrobili?
Trochę mulistej wody którą zamącili
Jakiś wiersz niedospany
I już odchodzimy
Za leccy, za ostrożni, żeby tupnąć nogą
I ślad wyszczerbić w ziemi.
Ostawić za sobą.

Wypisz, wymaluj nasze czasy i my sami – myślę po latach. Ale wtedy: ważne myśli Brylla rozchodzące się w przestrzeń, nie mówienie wprost, a mówienie o istotnych sprawach dla Polaków! Podobała mi się ta kłótnia z rzeczywistością. Poeta znalazł się na drodze, którą postrzega Adam Zagajewski mówiąc, że poezja to pojedynek miedzy samotną myślą a bogatym światem. W tamtych czasach była to konfrontacja władzy ludowej z ludźmi pracującymi. Dyskutowano o prawdomówności na łamach prasy i literatury. W takiej sytuacji ideowo-politycznej trudno było odnaleźć się wielu pisarzom. Niejasna była również polityka kulturalna, istniały konflikty.

Wiersze Brylla czytało się chętnie, bo dawały sposób na postrzeganie świata, dawały jakąś tajemną energię. Wspomniany tomik leżał w moim zasięgu i gdy miałam chwile piołunowej goryczy, poczucia braku siły – otwierałam na obojętnie jakiej stronie. Zrozumiałam, że wiersz nie powinien być opisywaniem świata, ma poruszać wrażliwość i zmieniać czytelnika. Ma leczyć…

Bryll poruszał różne sprawy: historię, rolę Polski w Europie, wytykał narodowe przywary, wyśmiewał kult postawy cierpiętniczej. Przy tym rozśmieszał, ponieważ stosował rubaszne  określenia pochodzące z dawnego języka bądź z mowy ludowej (gęba, stękanie, bełkot, ucapić, sknocić).

Minęło wiele, wiele lat. Jestem poetką (nie lubię tak o sobie mówić). W jakimś sensie E. Bryll pozostał we mnie i…dalej korzystam z jego literackiej opieki.

Podsłuchuję jego rozmowę ze Zbigniewem Kresowatym (opatrzył posłowiem mój tomik), zapisaną w książce „Między logos a mythos. Rozmowy artystyczne”, Miniatura, 2005:

Poezja jest wypowiedzią istniejącą rozumowo tylko w formie poetyckiej wypowiedzi. Nie jest to rymowanie myśli, jest to myślenie wierszem. W książce dużo ciekawych spostrzeżeń poetyckich E. Brylla, dużo o jego twórczości.

Dzięki Internetowi jestem na spotkaniu autorskim z Poetą, które odbyło się w Biurze Myśli Znalezionych, Radio ”Trójka” w kwietniu 2011. Prowadził je Marcin Zaborski. Rozmowę mogę odtwarzać, ile razy sobie życzę, chcę zapamiętać ważne zdania:

- Szanuję opinie krytyków i polonistów, ale najważniejsze jest to, czy wiersz pomógł pojedynczemu człowiekowi. Znam kolegów, którzy na wieczorach autorskich zachowują się tak, jakby byli głęboko nieszczęśliwi, że muszą swoją poezję sprzedawać tłumowi. Ja uważam, że ludzie w poezji szukają swojej duszy, serca, uczucia i że poeta jest po to, by mówić ich słowami, których oni nie umieją złożyć. Jeśli coś jest moją siłą wobec odbiorców moich wierszy jest to, że ja jestem z nich.

- Naprawdę każdy piszący jest bezczelnym chamem, gdyby był normalnym facetem, to by wszedł do biblioteki i czytał te piękne rzeczy, które już napisano, a on nie! On pisze swoje!

- Myślę, że pisanie poezji, nawet jeśli wzięte w bardzo duży cudzysłów, jest elementem choroby psychicznej. Bycie „wariatem” dotyczy także czytelników. No słuchajcie, nagle facet zaczyna pisać, ja do tego rymuję, i są wariaci, którzy to przyjmują i bardzo ich to cieszy.

- Bo sztuka, poezja jest nam najmilsza, kiedy staje się niby wagarami w naszym zagonionym życiu. cóż z tego, że ludzie najbardziej cenią moje wagary?
Żeby uciekać na wagary trzeba „musieć istnieć” gdzie indziej.

- Poezja jest sprawą społeczną. Pomaga żyć człowiekowi.

P. S.
Panie Erneście! Mnie też poezja pomaga żyć. Dziękuję za wszystko, ośmielam  się wyrazić prośbę: czy napisze mi Pan dedykację w tomiku „Piołunie piołunowy” z roku 1973?

Pozdrawiam serdecznie.

Romana Więczaszek

WIADOMOŚCI O ŻYCIU I TWÓRCZOŚCI E. BRYLLA

Ur. 1 marca 1935 w Warszawie – poeta, pisarz, autor tekstów piosenek, dziennikarz, tłumacz i krytyk filmowy, dyplomata.

Absolwent II Liceum Ogólnokształcącego w Gdyni oraz wydziału Filologii Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego (1957). Pierwszy tomik jego wierszy, Wigilie wariata, został wydany w 1958 r. W latach 1991-1995 Bryll był ambasadorem Rzeczypospolitej w Republice Irlandii. 1974-1978 był dyrektorem Instytutu Kultury Polskiej w Londynie. Także członek redakcji pism społeczno-kulturalnych (m.in. 1959-1960 w Współczesności). Jest członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Teksty piosenek pisze od roku 1965. Jest wiele utworów wykonywanych m.in. przez zespoły: Dwa Plus Jeden, Enigmatic, Pakt, Partita, Myslovitz, Skaldowie i Waganci, oraz wokalistów: Stan Borys, Zofia i Zbigniew Framerowie, Halina Frąckowiak, Marek Grechuta, Jerzy Grunwald, Teresa Haremza, Edward Hulewicz, Leonard Jakubowski, Halina Kunicka, Bernard Ładysz, Urszula Narbut, Czesław Niemen, Daniel Olbrychski, Jerzy Połomski, Rudolf Poledniok, Krystyna Prońko, Łucja Prus, Danuta Rinn, Maryla Rodowicz, Andrzej Rybiński, Warren Schatz, Urszula Sipińska, Józef Sojka, Teresa Tutinas, Juliusz Wickiewicz, Adam Wojdak.

Wiele tekstów napisał do muzyki Katarzyny Gaertner. W roku 1968 wraz z Markiem Sartem założyli zespół Drumlersi. Sart pisał dla niego muzykę, a Bryll – teksty.
Współpracował też z takimi kompozytorami, jak m.in. Jerzy Derfel, Antoni Kopff, Włodzimierz Korcz, Janusz Kruk, Czesław Niemen, Andrzej Zieliński.

• Góry, chmury, doliny
• Hej, baby, baby
• Hej, kurniawa, kolęda
• Kolinajka
• Kołysanka matki
• Miłości mojej mówię do widzenia
• Na sianie
• Nie zmogła go kula
• Pieśń Kronika
• Po górach, po chmurach
• Psalm stojących w kolejce
• Wołaniem wołam cię
• Peggy Brown
• Wszystkie koty w nocy czarne
• A te skrzydła połamane

1955-1956 dziennikarz w Po Prostu
1957-1960 w zespole Współczesności
1963-1967 kierownik literacki Teatru Telewizji
1967-1968 kierownik literacki zespołu filmowego Kamera
1969-1970 uczestniczył w programie dla pisarzy w Iowa University (International Writing Program at Iowa University, USA)
1970-1974 kierownik literacki Teatru Polskiego w Warszawie
1974-1978 dyrektor Polskiego Instytutu Kultury w Londynie
1978-1979 wykładowca na wydziale filmu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
1978-1983 kierownik artystyczny zespołu filmowego Silesia w Katowicach. W wyniku stanu wojennego zespół zostaje rozwiązany
1984-1985 doradca literacki zespołu filmowego Oko
1989 – wykładowca na uniwersytecie Sunny University, Albany USA. Cykl wykładów i seminariów w innych amerykańskich uniwersytetach
1991-1995 Ambasador RP w Republice Irlandii (Pierwsza Ambasada RP w stosunkach polsko-irlandzkich)
1995-1998 doradca literacki 2 programu TVP
Od 1998 do marca 2001 konsultant telewizji Wizja TV
2002 – 2003 konsultant Tele 5
2003 – 2006 konsultant Telewizja Puls – Niepokalanów.

Jest członkiem PEN Club Poland, Irish PEN Club,
SEC (Society of European Culture)
SPP, ZAIKS, ZAKR.

Otrzymał między innymi nagrody i odznaczenia:
Nagroda im. W. Broniewskiego w dziedzinie poezji, 1964
Nagroda II stopnia Ministerstwa Kultury i Sztuki, 1965
Nagroda im. Stanisława Piętaka, 1968
Nagroda II stopnia Ministerstwa Kultury i Sztuki, 1973
Nagroda Miasta Warszawy, 1973
Nagroda Narodowego Funduszu Kultury, 1989
Order Irlandzkiego Rodu Królewskiego O’Conor (The Order of the Companion of the Royal House of O’Conor), Irlandia 1995
Nagroda im. Franciszka Karpińskiego, 1998
Nominacja do Nagrody Totus, 2002
Nagroda im. Włodzimierza Pietrzaka, 2003
Medal Daniela Gabriela Richarda za krzewienie rozwoju ludowej kultury Słowacji, 2004.

Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski, 2006
Nagroda im. Cypriana Norwida w kategorii „Literatura”, 2009
Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy, 2009

Biogram
SŁAWOMIR MAJEWSKI (1955) urodzony w Gdańsku. Z zawodu drukarz i ceramik, ex-dziennikarz. Uczeń Bronisława Buniego Tuska; wychowanek poety-malarza Mieczysława Czychowskiego). Debiut poetycki (1976 r.) w Tygodniku „Radar”. Prozę szlifował pod nadzorem Stanisławy Fleszarowej-Muskat, Sławomira Siereckiego i Stanisława Goszczurnego.

Działacz „Solidarności”, internowany w 1982 r. Po wyjściu na wolność współpracował m.in. z RFI, RWE, VOA i CBS; publikował w prasie podziemnej Trójmiasta, Szczecina, Bydgoszczy i in. Współzałożyciel niezależnej Gdańskiej Agencji Informacyjnej (GAI); współnadawca audycji podziemnego Radia „S”; wspierał działalność młodzieżowych ruchów WiP i FMW; współorganizował druk i kolportaż „Tygodnika Wojennego”, „Proleta”, „OKOP-u” i wielu in. pism opozycyjnych. W latach 1980-89 publikował w prasie solidarnościowej i podziemnej. Od 1990 r. publikacje m.in.: w „Ratownictwie Polskim”, Kwartalnik „Akcent”, „Migotania, przejaśnienia”, „Latarnia Morska”, „Szafa”. Publikacje książkowe: tomiki wierszy „Altamira” (1980) „Schody” (1981), opowiadania wybrane „Hrycwa” (1992).

 HOTELOWA KOBIETA . Fragment

 Klasyczny découpage polega na przyklejaniu wzoru wyciętego z papieru lub serwetki papierowej do jakiegoś przedmiotu ze szkła, porcelany, skóry, drewna itp. i pokryciu go wieloma warstwami lakieru tak, aby wtopił się całkowicie i nie był dostrzegalny ani wyczuwalny, tworząc jedność z podłożem.

 Podręcznik Technik Plastycznych

            Wszystkie hotelowe pokoje łączą podobieństwa; mieszkałeś w jednym, znasz wszystkie. Gdziekolwiek jesteś, gdziekolwiek byłeś, gdziekolwiek będziesz, to i tak za oknem drzewa szumią identycznie a jeśli masz pokój z widokiem na morze, cykliczność uderzeń fal pozostanie niezmienna. Tokio, Kair, Paryż, Canberra, Szczecin, Nowy Jork, Kualalumpur, Monachium czy Amsterdam; identyczny smak omletów, kotletów baranich czy wieprzowych; jaj po wiedeńsku, jesiotra z rusztu, kuskusa, file-mignon, krwistego Chateaubriand na grzance a kelnerzy i kelnerki używają takich samych, będących na topie wód kolońskich i perfum. Ich buty od Gucciego, Baty, Prady połyskują jednakowo, uśmiechy spod interkontynentalnej hotelowej sztancy? Przewidywalne.

 Samotne kobiety spotykane w hotelowych nocnych barach, występują zazwyczaj w dwu odmianach: szaro żółtawej albo rybio bladej; do tego krwiste usta Max Factor, Rouge Absolue i paznokcie według Lizzie, Constance Carroll i Astor Lycra. Noszą podobne torebki, pantofle, kolczyki ale to nie kwestia gustu, tylko aktualnie obowiązującej sznytu. Wiek? Hotelowa Kobieta nie ma określonego wieku, aczkolwiek zazwyczaj jest w okolicach czterdziestki. Nieczęsto przy bufecie można spotkać niewiastę po sześćdziesiątce, bowiem kobieta w tym interesującym acz schyłkowym wieku, prawie na pewno trzyma w domu żigolaka w zamian za dach, wikt, opierunek oraz kluczyki do sportowego wozu albo dwustukonnego japońskiego motocykla. Wysportowany, muskularny o promiennym uśmiechu i olśniewającym uzębieniu Apollo biega po zakupy, naprawia pawlacze, cieknące krany i obluzowane klamki, nosi do pralni jej suknie i garsonki a nocą w szerokich biedermeierowskich łożach i krochmalonych pościelach wykonuje erotyczne prace godne Heraklesa. Jeśli dama jego serca wyraża sekretne życzenie opatrzone sentencją  Żyje się raz, mój drogi! jej Apollo sprowadza kolegę lub koleżankę lub gdy repertuar życzeń Madame jest bogatszy, trupę znajomych płci obojga i wespół tworzą zgrane, wielce interesujące tria, kwartety, kwintety, septety, oktety czy inne wielokąty nierównoboczne, godne pędzla Petera Fendiego a nawet samego  Henryego Avrila.

 Jeżeli samotna Kobieta po sześćdziesiątce nie ma utrzymanka, z całą pewnością modli się, smaży konfitury, kisi ogórki i kapustę, haftuje serwetki, dzierga, szydełkuje albo z pomocą techniki découpage ozdabia buteleczki, talerzyki, wazoniki absolutnie spokojna o „te” sprawy, bowiem z całą pewnością jest szczęśliwą posiadaczką małego pinczerka lub yorkshire-teriera, który zaspakaja ją swoim ochoczym różowym ozorkiem. Jak wiadomo, piesek to wybór niełatwy, lecz zapoznawszy się z tajnikami alkowy starej przyjaciółki, dokonuje zakupu nader żwawego jamnika, którego członek (jak powszechnie wiadomo) dorównuje wielkością kutasom chutliwych Negrów. Natomiast, jeśli samotna Kobieta po sześćdziesiątce nie bywa w nocnych hotelowych barach, nie ma na utrzymaniu żigolaka ani uroczego jamnika oprzyrządowanego genitalnie jak Zulus, to z całą pewnością nie żyje i temat można zamknąć, jak wieko trumny.

 Więc te młodsze, od trzydziestki wzwyż. Taktownie nagabnięte zaprezentują właściwie tylko jeden rodzaj uśmiechu: nieśmiały i jakby skrępowany o którym wiadomo, iż należy do kobiet samotnych do bólu, opuszczonych przez zaskoczenie, które pomiędzy pierwszą a drugą trzydzieści nad ranem, opowiedzą mniej więcej taką historię

 …zostawił po sobie tylko jakieś strzępki papieru pakowego i pusty karton którego nie miał już czym zapakować, rozumiesz… Te cholerne wieszaki kołyszące się w pustej szafie… No i jego niebieski kubek bez szczoteczki i jednorazowej golarki a na stole kartka „Wybacz” i niedopita wódka w szklance… Wiesz co? Chodźmy gdzieś, gdziekolwiek, byle dalej od tych ludzi…

 Zazwyczaj, w tym momencie nieświadomie przygryzą usta, zazwyczaj dolną wargę po lewej stronie a zakładając nogę na nogę nie zwrócą uwagi na to, czy widać im majtki czy nie a kiedy się pochylą, bez trudu zobaczysz ich piersi i sutki. Nie, nie są ani kokietkami ani ekshibicjonistkami; po prostu nie myślą o takich drobiazgach jak fragmenty swojego obnażonego ciała, ponieważ są one dla nich tym, czym dla cara Kreml a dla Castro broda. Rozmawiając kiwają rytmicznie jedną nogą; rytm od 65 do 70 poruszeń na minutę, uspakajający; ersatz rytmu serca kobiet w ciąży, ich matek; czasem szybciej, czasem wolniej. Nieważne, liczy się średnia. Właścicielki uśmiechów nieśmiałych i jakby skrępowanych są z natury ufne; są kimś w rodzaju anielic upadłych w poszukiwaniu swojego Raju Utraconego (te cholerne wieszaki kołyszące się w pustej szafie). Naiwne? A skąd! Ufne. Po prostu ufne.

 Teraz w hotelowym barze jest noc. Tokio, Paryż, Berlin, Canberra, Warszawa, Nowy Jork czy Amsterdam? Gdzie zechcesz. Obojętne. Po lewej czy po prawej od wejścia z napisem Enter znajdziesz lśniący bufet a nad nim błękitno-różowy neon Welcome! Zobaczysz podświetlone reklamy: Heineken, Dab, Eggenberg Urbock, Martini, Cointreau, Czysta Wyborowa, Koskenkorva, Johny Walker oraz półki, na których stoją oryginały tychże i szeregi innych alkoholi. Obsłużą cię barmani w średnim wieku, częstokroć o nienagannie przystrzyżonych wąsikach, polerujący bufety, pokale, popielniczki, szklanki i kieliszki; barmanki, zazwyczaj tlenione blondyny po przejściach, częstokroć o krowich cycach i tyłkach, jak bojowe germańskie kobyły; kelnerki o małych, wymiętoszonych cycuszkach, umęczone do granic wielogodzinnymi uśmiechami i bieganiem od stolika do stolika. Wszyscy wymienieni stanowią niezbędne wyposażenie każdego night-baru, jako spiritus movens wszelkich możliwych zdarzeń. Wszystko? Nie, nie wszystko; czegoś brakuje…

 Ależ oczywiście! Muzyki! Brakuje muzyki, więc może jakiś ochrypnięty blues Harryego Muskee z Cuby & The Blizzards z tej płyty Thursday Night wydanej w 1970 albo Oye Como Va Santany? OK. Żadnej klasyki w rodzaju Geige und Orgel  Blocha czy Schmücke dich, o Liebe Siele nr 5 2’03” Johannesa Brahmsa, bo to za smętne, za nudne i za męczące dla smętnych, znudzonych i umęczonych życiem ludzi, skupionych jak ćmy pod osłoną półmroku wokół świeczek albo lampek na stolikach i wódki w szklankach z sokiem wspomnień. Więc pozostańmy przy Santanie. Albo Lambadzie.

 A więc, jesteśmy przy Santanie albo Lambadzie. Mężczyzna ubrany swobodnie i elegancko wchodzi na salę. Mężczyzna po czterdziestce, samotny, bez łysiny ale z zaczątkami brzuszka, efekt niedostatecznej ilości ruchu na świeżym powietrzu, braku fizycznego wysiłku i nazbyt częstego picia piwa. Z wynajętego pokoju sprowadza go samotność. Chociaż nie, nie samotność, tylko ogłuszająca cisza, której głośny świst mieszał się z szumem krwi płynącej przez żyłki na jego skroniach gdy samotnie w pokoju oglądał telewizję

 W pokoju samotnie oglądał telewizję: gadające głowy, reportaże z katastrof, głodujące i umierające z głodu dzieci oblepione muchami; pokaz mody Goultiera i Versace, film o Rio Amazonas i ginących plemionach Indian; później znowu film przyrodniczy o fokach Weddella, żółwiach słoniowych na Galapagos, pingwinach cesarskich, storczykach, maciupkich koliberkach, bo takie ładne. Znużony apelami Greenpeace, włączył płatny kanał pornograficzny na którym cycata blondynka namiętnie ssała ogromny penis czarnego kochanka, później młoda dziewczyna robiła to z dwoma starymi facetami a potem dwie silikonowe dziewczyny zabawiały się ze sobą jęcząc w udawanym orgazmie Yes! Yes! Yes!

 Kiedy się zaspakaja, myśli o… Nie, nie myśli; widzi siebie z Åse wtedy, o zmierzchu; kochają się na kamiennej, prawie pustej plaży udając, że nie widzą spojrzeń tamtej pary leżącej na skalnej półce ponad nimi; prezentują im Kosmos swoich pożądań. Potem ogląda siebie i Åse i Roberta i Sigrid na drewnianej podłodze tamtego drewnianego domku nad fiordem; siedzi w fotelu pijąc drinka, patrzy jak Robert pieprzy Åse liżącą Sigrid. Nie, nie czuje wstydu tylko gigantyczne podniecenie i ciekawość więc ulega dłoniom Åse, kiedy pochyla jego głowę wpychając do ust członek Roberta a potem Sigrid przewraca go i siada okrakiem na jego twarzy. Tak to zapamiętał i to widział, kiedy się onanizował i dlatego dwa razy miał wytrysk; raz dla kamienistej plaży z Åse a ten drugi, nieco słabszy, też dla Åse. Albo Roberta. Widział kuter na którym przypłynęli; kiwał się na wodach fiordu; miał jeszcze trzy doby wolne, zanim ruszy na Lofoty.

 Idzie do łazienki, stojąc w wannie myje podbrzusze a później, ociekając wodą patrzy długo na siebie w lustrze. Wraca do pokoju, wypija wódkę i ubiera się. Zejdzie do baru. Może…

 (…)

SŁYNNA GALAKTYKA (fragment „Spotkanie z Tarantino”)

 Stary, pozieleniały od porostów i mchu drewniany pomost niedaleko wchodzi w wody fiordu, dając bezpieczną możność wsiadania do łodzi, łowienia ryb albo spoglądania na gigantyczną, porośniętą pąklami i wodorostami czaszkę kaszalota, która od połowy dziewiętnastego wieku spoczywa na kamienistym dnie; ryby wpływają i wypływają oczodołami i nikt nie pamięta, gdzie zniknęła sześciometrowa żuchwa.

Jest przedostatnia lipcowa środa, jedna z ostatnich białych nocy, pora kolacji. Na pomoście siedzi kobieta w jasnobeżowej sukience z nogami podwiniętymi pod siebie. Kobieta ma na imię Åse.

Wyobraź ją sobie: biała skóra gęsto usiana piegami a do tego rude, złotoczerwone włosy, wąski zadarty nos i pełne usta. Kiedy wstanie zobaczysz, że jest wysoka i szczupła, jej talia przypomina klepsydrę a oczy mają kolor spłowiałego błękitu jak powietrze tam, nad ostrymi szczytami albo tam, na horyzoncie czarnych fal, gdzie cienka nitka żarzy się pod warstwą skłębionych cumulonimbusów zapowiadających sztorm.

Więc kobieta ma na imię Åse. Wprawdzie nie mieszkała tutaj od wielu lat, ale kilka dni temu przyjechała z kochankiem. Czy na zawsze? Tego jeszcze nie wie. Nie zastanawiał się nad tym. Jeszcze nie.

Kiedy usiadła na pomoście i popatrzyła na fiord, wodę, zatopioną czaszkę, góry, głazy, niebo i stojący nieopodal kuter, od razu poczuła się tak, jakby nigdy stąd nie wyjeżdżała. Ten sam niezmienny horyzont, sosny, zbocza gór i błękit ponad nimi; trawy na pastwiskach z krowami i jej stary, drewniany dom z gankiem i pomost wchodzący w granatowo-czarne wody fiordu. Jej siostra Elina pojechała do Trondheim, do ich starej, głuchej jak pień ciotki Annbjørg żeby ona i Eryk mogli pobyć kilka dni sam na sam.

Czy Åse jest szczęśliwa? O, tak, teraz naprawdę jest szczęśliwa. Ale również zmęczona podróżą i wydarzeniami ostatnich tygodni. Więc jest szczęśliwa, zmęczona i jednocześnie spokojna a stan który odczuwa, można określić jako uczucie psychicznego zmęczenia nasycone spokojem; szum wody i żywiczna woń sosen. I zapach nadciągającego wieczornego sztormu. O, ten rodzaj spokoju.

Tymczasem w domu Eryk parzy kawę, dolewa ciepłego mleka i patrzy, jak na ciemnobrązowej powierzchni tworzy się biała, spiralna galaktyka, podobna do słynnej NGC 3370, którą oglądał w National Geographic i na kilku filmach dokumentalnych kanału Discovery. Kiedy Eryk wypije kawę, tę starą prawdziwą chińską filiżankę, okres dynastii…

 (- Jaki to okres, kochanie? To? Nie jestem pewna, kochanie. Chyba dynastia Qing.  W każdym bądź razie, żadna chińska tandeta z supermarketu.)

 Więc kiedy Eryk wypije kawę, chińską filiżankę chyba z okresu dynastii Qing wstawi do zlewu, włoży do niej srebrną łyżeczkę a potem założy buty, kurtkę i wyjdzie na ganek, wyjmując z kieszeni papierosy i zapalniczkę. Ale to stanie się później; w tej chwili patrzy na Åse siedzącą na pomoście i na zacumowany opodal biało-granatowy stateczek Jan Mayen II, którym przypłynęli z Tromsø; kiwa się na wodach fiordu żeby przeczekać zapowiadany sztorm, nim ruszy na Lofoty.

Åse nie może widzieć Eryka, patrzącego na nią z kuchni przez szybę małego okna; dostrzega natomiast dym unoszący się z komina, który szybko znika pod naporem wiatru. Åse wstanie, gdy Eryk wyjdzie.

Siedem miesięcy temu w Trondheim, na wernisażu malarstwa Simone, przyjaciółki z Austrii, Åse była świadkiem dyskusji Eryka i grona takich jak on niepokornych, aroganckich, pewnych siebie brodaczy. Pili dużo wódki, śmiali się hałaśliwie, całowali dziewczyny obmacując im przy tym piersi. Przekrzykując się recytowali wiersze jakichś nikomu nieznanych poetów, zachwalając wątpliwej jakości obrazy nieznanych malarzy i roztkliwiali nad prozaicznymi Vivaldim a lekceważąco mówili o kompozytorach odrzucających tonalność. Zapamiętała zdanie, że „dzieła Pendereckiego to kompozycje na wstrząsy wtórne pod fabryką blaszanych garnków” a natchnieniem Messiaena mieli być „pijani hydraulicy walący młotami w kanalizacyjne rury”. Simone przedstawiła ją Björnowi, Björn Victorowi a ten Erykowi, który poklepał ją po tyłku i posadził sobie na kolanach
- Dziewczyno, jesteś piękna jak Ginewra de’ Benci.
- Jak kto?

Åse jest zaskoczona, więc jej wyjaśnia kim była owa Ginewra, kto ją namalował i dlaczego on, Eryk, tak kocha portret tej zdumiewająco brzydkiej a przez to oszałamiająco pięknej dziewczyny, dla której oddałby życie i palec wskazujący a przecież bez tego palca seks nie ma sensu i wszyscy ryknęli śmiechem na widok jej zmieszania. Pomyślała, że powinna wstać z jego kolan i dać mu w pysk? Może powinna, ale nie wstała, nie dała mu w twarz i nie broniła się, kiedy nagle zaczął ją  całować.

Wyszli niecałą godzinkę później i pojechali do tej jego paskudnie chłodnej i zakurzonej pracowni w parszywej dzielnicy portowej. Małe, brudne prostokąty szybek tworzyły cztery wielkie okna w pordzewiałych, odrapanych stalowych ramach; mgliście ukazywały szkielety portowych żurawi i oleiste wody kanału; pękate holowniki bucząc ostrzegawczo, omiatały wnętrze pracowni snopami błękitnego światła reflektorów. Zapalił świeczkę, w półmroku wypili z butelki resztkę jakiegoś zwietrzałego, cierpkiego wina, potem całowali się a kiedy jeszcze później wypili z butelki wódkę, zdjął z niej sukienkę, stanik i majtki, przewracając w skłębioną pościel na materac, leżący na podłodze obok zimnego, pordzewiałego kaloryfera. Kiedy w nią wchodził, zaczęła szarpać go za włosy, krzycząc rozpaczliwie, jakby tonęła.
- Poczekaj! Poczekaj chwilkę! Ja się z mężem nigdy nie rozejdę! Rozumiesz? Nigdy!
- Więc mam nadzieję, że z nim będziesz szczęśliwa.

Christian powiedział to przyjaźnie i jakby z ulgą. Wprawdzie mógłby kazać tym swoim łysym, umięśnionym ochroniarzom zatłuc Eryka w jakimś ciemnym zakamarku, kiedy pijany będzie wracać pomiędzy żurawiami, stosami drewnianych skrzyń, beczek i kontenerów, ale przecież Christian nie kochał jej od dawna więc nawet ucieszyło go żałośnie przestraszone wyjaśnienie.
- Zakochałam się, Christianie. Po prostu zakochałam się i nic na to nie poradzę a poza tym, Christianie, przecież ty mnie nie i tak od dawna nie kochasz, więc…
- Więc mam nadzieję, że z nim będziesz szczęśliwa, powtórzył kiedy wsiadał do Saaba, żeby odjechać z jej życia raz na zawsze jak ktoś, kto tylko przypadkiem zaparkował między jej nogami. Przypadkiem i tylko na krótką chwilę.

 (…)

Był rok 1910 r. W Krakowie trwały przygotowania do obchodów 500 – lecia zwycięstwa nad Krzyżkami. Uroczystość miała wzmocnić ducha narodowego Polaków pod zaborami. Ważnym wydarzeniem miało być odsłonięcie pomnika grunwaldzkiego, na którego powstanie Ignacy Paderewski wydatkował prawie cały swój majątek. Uroczystość przygotowywano z dużym rozmachem. Oprawę muzyczną powierzono kompozytorowi o międzynarodowej sławie, Feliksowi Nowowiejskiemu, który znał utwór Konopnickiej, gdyż ukazał się on drukiem w czasopiśmie „Przodownica”. Dedykowany został przez poetkę „ludowi śląskiemu”. Utwór był zamówiony przez inne czasopismo „Gwiazda Cieszyńska” (w Cieszynie mieszkał syn pisarki, u niego często bywała), ale do dziś nie wiadomo, dlaczego wydrukowany został w innym piśmie. Rok 1908 to czasy nasilonej germanizacji w Wielkopolsce, czyli na ziemiach zaboru pruskiego. Konopnicka przeżywała zaborczą ekspansję, strajk dzieci we Wrześni z powodu wycofania j. polskiego nawet z lekcji religii, była oburzona na Prusaków za rugowanie i wywłaszczanie Polaków z rodowitych ziem, znała dzieje Wojciecha Drzymały. Zapewne miała świadomość ważności utworu, którym pragnęła wywołać jedność Polaków w walce o polskość we wszystkich zaborach. Praca nad utworem trwała dość długo, pisarka dokonywała licznych poprawek, czego wynikiem powstał wiersz znakomity w formie i treści.

Wiersz tak się spodobał F. Nowiejskiemu, że postanowił do niego napisać muzykę. Gdy opus 38 numer 2 był gotowy, udostępnił go publiczności. Pierwszy raz pieśń została wykonana przez krakowski chór „Sokół” na wieczornicy z okazji powstania styczniowego i zachwyciła słuchaczy. Ale prawdziwe jej zwycięstwo ku sławie miało miejsce na wspomnianej wyżej uroczystości odsłonięcia pomnika Władysława Jagiełły – pomnika grunwaldzkiego, kiedy to pieśń śpiewaną przez sześciuset osobowy chór podchwycił tłum, liczący ok. sto tysięcy ludzi. Dlatego „Rota” zwana była na początku „Hymnem Grunwaldzkim”.
Kilka lat później, w czasie I wojny światowej stała się najpopularniejszą pieśnią patriotyczną, a emigracja uznała ją za swój hymn. Gdy Polska odzyskała niepodległość, pieśń kandydowała do miana hymnu państwowego. W 1927 ks. Aleksander Piotrowski napisał do melodii Nowowiejskiego „Rotę katolików”: Nie rzucim Chryste, świątyń twych…

Fenomen „Roty” trwa niezmiennie od ponad 100 lat! Jest częściej wykonywana niż nasz hymn państwowy. Wystarczy przeżyć zbiorowe śpiewanie pieśni, żeby się przekonać, że jest w niej jakaś niezwykła siła, która napawa nadzieją i mocą  śpiewających.

Słowa „ Roty”, wersja ze zbiorów Muzeum M. Konopnickiej w Żarnowcu 

NIE RZUCIM ZIEMI SKĄD NASZ RÓD,
NIE DAMY POGRZEŚĆ MOWY,
POLSKI MY NARÓD, POLSKI LUD,
KRÓLEWSKI SZCZEP PIASTOWY.
NIE DAMY BY NAS ZNIEMCZYŁ WRÓG!

TAK NAM DOPOMÓŻ BÓG!

DO KRWI OSTATNIEJ KROPLI Z ŻYŁ
BRONIĆ BĘDZIEMY DUCHA,
AŻ SIĘ ROZPADNIE W PROCH I W PYŁ
KRZYŻACKA ZAWIERUCHA.
TWIERDZĄ NAM BĘDZIE KAŻDY PRÓG.

TAK NAM DOPOMÓŻ BÓG!

NIE BĘDZIE NIEMIEC PLUŁ NAM W TWARZ,
NI DZIECI NAM GERMANIŁ!
ORĘŻNY WSTANIE HUFIEC NASZ,
DUCH BĘDZIE NAM HETMANIŁ.
PÓJDZIEM, GDY ZABRZMI ZŁOTY RÓG.

TAK NAM DOPOMÓŻ BÓG!

NIE DAMY MIANA POLSKI ZGNIEŚĆ,
NIE PÓJDZIEM ŻYWO W TRUMNĘ
NA POLSKI IMIĘ, NA JEJ CZEŚĆ
PODNOSIM CZOŁA DUMNE:
ODZYSKA ZIEMIĘ DZIADÓW WNUK.

TAK NAM DOPOMÓŻ BÓG!

Wszystkich zainteresowanych literaturą zapraszamy do kawiarenki Klubu Literackiego „Brzeg”, która jest czynna w pierwsze piątki miesiąca od godz. 17.00 ( po wakacjach 2 września), sala ZNP, I piętro, ratusz, Sukiennice 2, tel. 506 694 440, 77 416 36 58 (ZNP).
Więcej o działalności klubu na stronie: www.klubliterackibrzeg.pl

ZAPRASZAMY!

PIERWSZE SPOTKANIE KLUBU LITERACKIEGO „BRZEG”
W NOWYM ROKU!

odbyło się w piątek, 7 stycznia,godz 17.00, ul Sukiennice 2, ratusz, sala ZNP

Było SZAMPAŃSKO, SŁODKO I POETYCKO!

Na kartkach widniały życzenia Jana Chmiela – muzyka, poety z Cieszyna, kierownika zespołu Tryton, który był z nami na wieczorze kolęd w Lewinie Brzeskim.

„Noworoczne winszowanie”

„ Szczyńścio, zdrowio w Nowym Roku
winszujmy wóm szczerze.
Niech na każdym waszym kroku
Pónbóczek was strzeże.

Żebyście byli zdrowi wiesieli,
jako w niebie anieli.
(…) By wóm niczego nigdy nie brakło,
światło miłości nigdy nie gasło.
Żeby gaździnka gazde miała rada
i nie smykała się po sómsiadach.
Niech mu co wieczor łóżeczko rozściele
i niech se przajóm nie jyny w niedziele.

Gazda niech gospode z daleka łomijo,
by już wincyj grajcarów tam nie przepijoł.
Niech raczyj mie ciepnie jaki grosz do kapsy,
żebych nie musioł wyjyżdżać na saksy”.

Dzieliliśmy się swoimi strofami oraz innych poetów. Wiersze czytali: Halina Sonia Falińska, Romana Więczaszek, Leszek Pabisiak.

Niektórzy poeci są blisko nas, w Popielowie mieszka Walter Pyka, którego bardzo chcielibysmy gościć w Brzegu. To aptekarz, który o sobie mówi, że „chciałby leczyć ludzkiego ducha” i ”w razie bólu jeden wiersz”.  Na spotkaniu czytalismy jego wiersze z tomu „Przejaśnienie”. Wspominaliśmy maturzystkę Wiolę Sandurską, która rozpoczęła posługę Bogu (jest w zakonie), Zdzisław Herman przekazał przez szefową klubu życzenia, jest chory, ale nadal tworzy, bo jak mówi „musi, gdy mu coś w duszy gra”.

„Ilu przyjaciół zostało w wierszach” – w tomiku wydanym prze Konfraternię Poetów z Krakowa, pod przewodnictwem Jacka Lubarta- Krzysicy, znalazły się wiersze nieżyjących już poetów związanych z Opolszczyzną i Krakowem i obecnych (m.in. Romany W.). Poeci czytali swoje wiersze w listopadzie w Krakowie w ramach Najazdu Poetów na Zamek Piastów Śląskich. Utwory poetów, których już nie ma wśród nas, czytała wówczas Anna Dymna.

Róża Malczewska, jak zwykle czymś nas zaskoczyła. Tym razem nową fryzurą i nowymi wiadomościami z literatury. Przypomniała, że minęło 20 lat od śmierci Jana Rybowicza – literata z Koźla na Opolszczyźnie. Ten niepokorny poeta pisał ciekawe wiersze, niektóre są piosenkami Starego Dobrego Małżeństwa.

Szampanem wnieśliśmy toast za zdrowie WSZYSTKICH ZNAJOMYCH KLUBU i udany literacki rok!!!